Η πόλη Τζαϊσαλμέρ βρίσκεται στο κρατίδιο του Ρατζαστάν στην Ινδία. Βρίσκεται στην καρδιά της ερήμου Ταρ, έχει πληθυσμό περίπου 78.000 κατοίκων και είναι η αρχαιότερη οχυρωματική πόλη στο Ρατζαστάν. Είναι γνωστή ως "χρυσή πόλη" και αποτελεί πολιτιστικό μνημείο της Ουνέσκο. Οφείλει την ονομασία της στο κιτρινωπό ψαμμίτη, ο οποίος έχει χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό στην πόλη και στο κάστρο, το οποίο είναι χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου στην πόλη.
Η πόλη ιδρύθηκε το 12ο αιώνα από τον Ραβάλ Τζαϊσάλ της δυναστείας των Μπχάτι. Η τοποθεσία προτιμήθηκε λόγω του λόφου όπου χτίστηκε το οχυρό και καθιστούσε την πόλη ασφαλή σε εχθρικές επιδρομές. Έγινε σημαντικό εμπορικό σταυροδρόμι και προσέλκυσε μεγάλους αριθμούς πιστούς του Τζαϊνισμού οι οποίοι έχτισαν ναούς οι οποίοι βρίσκονται μέσα στο οχυρό. Έμποροι και επιφανείς πολίτες έχτισαν εντυπωσιακές επαύλεις (γνωστές στην Ινδία ως Χαβέλι), χρησιμοποιώντας κιτρινωπό ψαμμίτη.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία της πόλης είναι και τα εξής:
Το οχυρό Τζαϊσαλμέρ-γνωστό ως "Sonar Qila", ιδρύθηκε το 1156, έχει τριπλά τείχη χτισμένα από συμπαγείς πέτρες κι έχει γίνει μάρτυρας πολλών μαχών. Το καστανόξανθο χρώμα των τειχών του μετατρέπεται σε ένα μαγικό μελί-χρυσό χρώμα κατά τη δύση του ήλιου. Σήμερα μέσα στο οχυρό ζούνε 3.000 κάτοικοι και είναι το τουριστικό κέντρο της πόλης.
Το παλάτι του οχυρού Τζαϊσαλμέρ-ένα επταώροφο παλάτι όπου παλαιότερα έμεναν οι κυβερνήτες της πόλης.
Το συγκρότημα των Τζαϊνιστικών ναών-μέσα στο οχυρό υπάρχουν επτά Τζαϊνιστικοί ναοί, οι οποίοι χτίστηκαν μεταξύ 12ου και 15ου αιώνα.
Τα Χαβέλι- οι ιστορικές επαύλεις της πόλης, οι οποίες σήμερα είναι μουσεία.Το Κοθάρι Πατβά-κι-Χαβελί χρονολογείται από το 1800-1860 και ανοικοδομήθηκε από 5 αδελφούς Τζαϊνιστές οι οποίοι έκαναν περιουσία με εμπόριο κοσμημάτων και διακοσμημένων υφασμάτων μπροκάρ. Το Σαλίμ Σινγχ-κι-Χαβελί χρονολογείται από το 18ο αιώνα και ήταν του πρωθυπουργού της πόλης Σαλίμ Σινγκχ. Το Νατθμάλ-κι-Χαβελί χρονολογείται από τα τέλη του 19ου αιώνα και ήταν η κατοικία του πρωθυπουργού.
Ο Τζαϊνιστικός ναός στη Λοντχρούβα-βρίσκεται 15 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Τζαϊσαλμέρ, εκεί όπου βρισκόταν η παλιά πρωτεύουσα του βασιλείου Μπχάτι και σήμερα υπάρχουν τα αρχαία ερείπιά της. Η Λοντχρούβα είναι ιδιαίτερα γνωστή για τα αρχιτεκτονικά μνημεία της και τους γύρω αμμόλοφους.
Τέλος, γραφική είναι η λίμνη Gadisar , η οποία κάποτε ήταν η κύρια πηγή πόσιμου νερού για την πόλη. Σήμερα αποτελεί πόλο έλξης τουριστών, καθώς οι πολλοί μικροί ναοί και τα ιερά Amar Sagar που υπάρχουν σε αυτήν την καθιστούν ιδιαίτερα δημοφιλή.
